KİNOA BİTKİSİNİN TİGEM’DE ÜRETİMİ İLE İLGİLİ YAPILAN ÇALIŞMALAR VE KİNOA HAKKINDA GENEL BİLGİLER

GENEL BİLGİLER

Kinoa görünümü ve tadı tahıla benzeyen yenebilir tohumları için tarımı yapılan. Chenopodioideae alt familyasından bir bitkidir. Tahıllara benzer yönleri olsa da Buğdaygillerden değildir, ıspanak ve pancar gibi bitkilere daha yakındır. Etli ve besleyici yaprakları vardır, salkım salkım çiçekler açar ve bu çiçekler zengin besin değeri olan minik tohumlara dönüşürler. Yenilen kısmı da bu kurutulmuş boncuk görünümlü minik tohumlardır.

Kaynaklarca, buğday ile pirince alternatif bir besin kaynağı olarak öne çıkan kinoanın, zengin protein değerlerine sahip olduğu belirtilmektedir. Buğdayın kullanıldığı bir çok alanın kinoa için de uygun olduğu belirtilmektedir. Ürünü en çok protein yapısı nedeniyle vejetaryenler ve sağlıklı beslenmeye dikkat edenler tercih etmektedir. Belirtildiğine göre kinoayı diğer tahıllardan ayıran en önemli fark, hayvansal gıda kaynakları kadar protein içermesidir. Protein değerlerinin yanı sıra lif, vitamin ve mineral deposu olduğu, içerdiği enzimler nedeniyle yaşlanmayı geciktirdiği, cilt yıpranmasını azalttığı, dokuları yenilediği belirtilmektedir. Saponin içermeyen tatlı kinoa türleri karma hayvan yemlerine belli oranlarda katılabilmektedir. Saponin içeren acı kinoa türleri ise, yıkanması, ısıl işleme tabi tutulması ve kabuğunun alınmsaı şartıyla hayvan yemlerine belli oranlarda katılarak hayvamn yemi olarak kullanılabilmektedir.

Son yıllarda ABD ve Avrupa ülkelerinde trend olan kinoa bitkisi Türkiye’de yeni yeni tanınmaya başlamıştır. Bununla birlikte, Dünyada ve Türkiye’de tüketimi hızla artmaktadır. Anavatanı oldukça soğuk ve yüksek platolara sahip Güney Amerika’nın batı kıyısındaki And Dağları bölgesi olan kinoa, ağırlıklı olarak Kolombiya, Arjantin, Peru, Bolivya, Şili ve Ekvador’da yetiştirilmektedir.

 Kendine döllenen bir bitki olup, farklı ekolojilere adapte olmuş yazlık ve kışlık çeşitleri bulunmaktadır. Ekilen üründen elde edilen mahsül tohumluk alarak kullanılabilir. Şu an için Türkiye’de Sertifikalı tohumluk üretimi yapılmamakta, az miktardaki üretici kendi temin ettiği materyalle ekim ve üretim yapmaktadır.

Ortalama toprak ısısının 5-7 derece olduğu zaman, Mart, Nisan ayları ve daha yüksek bölgeler için Mayıs başları ve ortaları kinoa ekimi için uygundur. Klasik ekim mibzerleri ile sıra arası mesafe klasik mibzerde 13-14 cm dir. Bitki ekim derinliği 2-3 cm'dir.

Azot uygulaması hem verimi, hem de protein içeriğini arttırmaktadır. Azotun sülfat formunda kullanılması çok daha faydalı olacaktır. Toprak analizlerine göre gübre tavsiye edilmekle birlikte, toprak analizi yaptırılmamışsa dekar başına genel olarak 5 - 15 kg azot ve 5 - 8 kg fosfor uygulaması tavsiye edilir.

Kinoa tarımında kullanılan Türkiyede ruhsatlı yabancı ot ot ilacı bulunmamaktadır. Kinoa çapalanarak ot kontrolü yapılacaksa, ekim önceden buna uygun şekilde 45 cm sıra aralığında yapılmalıdır.           

Yapısı itibariyle dayanıklı bir bitki olmakla bereber, tüm bitkilerde olduğu gibi, kinoa'nın birçok hastalık ve zararlıları vardır. Ispanak veya pancarda bulunan hastalık ve

zararlılar Kinoa ekim alanlarında da gözlenmiştir. Bu hastalıkların çoğu, yaprak bitleri veya yaprak zararlıları tarafından iletilir. Pyrethrin içerikli insektisitler, kinoa tarımında etkilidir.  Mildiyö, kurşuni küf, yaprak yanıklığı, küllenme, kök çürüklüğü, bakteriyel yanıklık  gibi fungal hastalıklar gözlemlenerek gerekli fungisitler uygulanmalıdır.

Kinoa makinalı hasada uygun bir üründür. Özellikle sulu koşullarda ve yağışlı sezonlarda tüm bitkiler aynı anda hasat olgunluğuna ulaşmayabilir. Kalan başakların da hasat olgunluğuna ulaşması beklenilmelidir. Biçerdöverle rahatlıkla biçilebilir. Bitki boyu 50 cm ile 3 m arasında değişmektedir. Normal bakım koşullarında ortalama verim 150 - 400 dk/kg dır.Sulu şartlarda bu verim daha da artırılabilir.

TİGEM’DEKİ ÇALIŞMALAR

Bakanlığımızca Bölgesel Tarım Sektörü Bölgesel Tarım Sektörü Ortak Akıl Toplantılarında alınan kararın gereği olarak; kinoa bitkisinin ülkemiz çiftçileri tarafından yeni tanınmaya başladığı ve buna bağlı olarak tohumluk taleplerin her geçen gün artığı, bu bitkinin yetiştiriciliğinin TİGEM tarafından yapılması, değişik bölgelerde yazlık ve kışlık ekimlerinin yapılarak bu bölgelerdeki adaptasyon kabileyetlerinin belirlenmesi ve uygun olan ve talep gören çeşitlerin gelecekte sertifikalı tohumluklarının üretilmesi planlanmıştır.

Bunun üzerine, TİGEM tarafından yetiştiriciliğinin yapılması amacıyla üretimin yapılacağı işletmeler belirlenerek, üretimin Çukurova (Adana) ve Karacabey (Bursa) işletmelerinde yapılması kararlaştırılmıştır. Çalışma ile ortaya çıkacak sonuçlara göre; en uygun toprak işleme ve ekim teknikleri ile yetiştirme tekniklerinin belirlenerek, çiftçilere aktarılması, birkaç yıllık üretim sonucunda ülkemiz şartlarına uygun çeşit tescil ettirilmesi hedeflenmiştir.

Yapılan proğram doğrultsunda Çukurova Tarım İşletmesinde toplam 250 dekar kuru alanda kinoa ekilişi yapılmış olup, ekimden sonra bitki çimlenme ve çıkışları izlenmiş, gerekli gübreleme ve diğer bakım teknikleri uygulanarak, ekilen bitkilerin olgunlaşma durumuna göre haziran ve temmuz ayları içerisinde biçerdöverle hasat yapılmıştır. Hasat sonucunda 250 dekar hasat alanından dekara 142 kilogram verim alınarak, 35.450 kg mahsül elde edilmiştir. Ekimde kullanılan tohumluklar sertifikalı tohumluk olmadığından üretimin tamamı mahsül olarak satılarak değerlendirilmesi düşünülmektedir. Ancak bu ürünün sertifikalı olmasa da talep olduğu takdirde, selektörlenerek ve çimlendirme analizleri yapılarak, çimlenme oranlarının uygun olması halinde talep sahiplerine mahsül olarak satışı yapılabilecektir. Diğer İşletmelerimizde de ekimi yapılarak denenmesine devam edilecektir.